- သင်တစ်ယောက်တည်း မဟုတ်ပါဘူး - 

စိတ်ကျန်းမာရေးနှင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လူမှုရေးဆိုင်ရာ အထောက်အပံ့

မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းရှိ ချစ်ခင်ရသော မိတ်ဆွေများ၊ အတူတကွ ရပ်တည်ပေးသူများ၊ မိတ်ဖက်များနှင့် မိသားစုဝင်များခင်ဗျာ/ရှင်—

ကျွန်ုပ်တို့၏ ဝက်ဘ်ဆိုက်ကို လာရောက်ကြည့်ရှုခြင်းနှင့် အတူတကွ ဆက်သွယ်ပြောဆိုခြင်းအတွက် ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။ သင်ဟာ ကျွန်ုပ်တို့ရဲ့ ဝက်ဘ်ဆိုက်ကို လေ့လာကြည့်ရှုရုံသာ ဖြစ်နိုင်သလို၊ လက်ရှိမှာ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာအရ အဆင်မပြေဖြစ်နေပြီး အကူအညီတစ်စုံတစ်ရာကို ရှာဖွေနေတာလည်း ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ ဘာပဲဖြစ်ဖြစ် သင်တစ်ယောက်တည်း မဟုတ်ပါဘူး။ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာအခက်အခဲတွေကို ကြုံတွေ့နေရတာဟာ ရှက်စရာမဟုတ်သလို၊ ကိုယ့်ကိုယ်ကို အပြစ်တင်စရာလည်း မဟုတ်ပါဘူး။

၂၀၂၀ ခုနှစ်ကစတင်ခဲ့တဲ့ ကိုဗစ်-၁၉ ကပ်ရောဂါနောက်ပိုင်းမှာ စိတ်ကျန်းမာရေးနဲ့ပတ်သက်တဲ့ အကြောင်းအရာတွေကို ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်း ပိုမိုကျယ်ပြန့်စွာ ဆွေးနွေးလာကြပါတယ်။ ကပ်ရောဂါကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ ကန့်သတ်ချက်တွေ၊ လူမှုရေးအရ သီးခြားနေထိုင်ရမှုတွေနဲ့ Lockdown တွေဟာ လူအများအတွက် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာအရ အလွန်ပင်ပန်းစေခဲ့ပါတယ်။ အစောပိုင်း လေ့လာမှုတွေနဲ့ စစ်တမ်းတွေကလည်း ကိုဗစ်-၁၉ ကပ်ရောဂါရဲ့ စိတ်ကျန်းမာရေးအပေါ် သက်ရောက်မှုတွေကြောင့် ကျွမ်းကျင်ပညာရှင်တွေဆီက အကူအညီ ရှာဖွေသူ အရေအတွက်ဟာ သိသိသာသာ တိုးမြင့်လာခဲ့ကြောင်း၊ အထူးသဖြင့် ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းက လူငယ်တွေကြားမှာ ပိုမိုမြင့်မားလာကြောင်း ဖော်ပြထားပါတယ်။

မြန်မာနိုင်ငံမှာတော့ အခြေအနေဟာ ဒီထက်ပိုပြီး ခက်ခဲပါတယ်။ စစ်အာဏာသိမ်းမှုနဲ့ ကိုဗစ်-၁၉ ကပ်ရောဂါ နှစ်ခု တစ်ပြိုင်နက်တည်း ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းက ပြည်သူတွေအပေါ် မယုံနိုင်လောက်အောင် ကြီးမားတဲ့ ဖိအားနဲ့ နာကျင်မှုတွေကို ဖြစ်စေခဲ့ပါတယ်။ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေတဲ့ ပဋိပက္ခတွေကြားမှာ ဖမ်းဆီးခံရနိုင်ခြင်း၊ စောင့်ကြည့်ခံရနိုင်ခြင်း၊ ဒါမှမဟုတ် Facebook မှာ တင်ထားတဲ့ ပို့စ်တစ်ခုကြောင့်ပင် လမ်းပေါ်မှာ ပစ်သတ်ခံရနိုင်ခြင်းလို နေ့စဉ်ဘဝရဲ့ အန္တရာယ်တွေကို လူတွေက ရင်ဆိုင်နေကြရပါတယ်။

ကြောက်မက်ဖွယ်ရာ အကြမ်းဖက်မှုတွေကြောင့် လူအများအပြားမှာ စိတ်ဒဏ်ရာတွေ၊ အသက်ရှင်ကျန်ရစ်သူအပြစ်ရှိသလို ခံစားရမှု (Survivor Guilt) နဲ့ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ နာကျင်ဒုက္ခတွေ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ပါတယ်။ အထူးသဖြင့် မသေချာမရေရာတဲ့ အနာဂတ်ကို ရင်ဆိုင်နေရတဲ့ လူငယ်တွေအပေါ် သက်ရောက်မှုက ပိုမိုပြင်းထန်ပါတယ်။

ဒါပေမယ့် ဒီအခြေအနေဟာ အခွင့်အလမ်းတစ်ခုလည်း ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ မြန်မာနိုင်ငံမှာ ယခင်က တားမြစ်ချက်တွေ၊ အယူအဆတွေကြောင့် ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း ပြောဆိုဖို့ ခက်ခဲခဲ့တဲ့ စိတ်ကျန်းမာရေးအကြောင်းကို အခုအချိန်မှာ ပိုမိုပြောဆိုနိုင်လာတဲ့ နေရာနဲ့ အခွင့်အရေးတွေ ရှိလာပါတယ်။ အကျပ်အတည်းတိုင်းမှာ မျှော်လင့်ချက်ရောင်ခြည်တစ်စင်း ရှိနိုင်ပါတယ်။ ဒီလိုခက်ခဲတဲ့ကာလမှာ လူထုအတွင်း စိတ်ကျန်းမာရေးနဲ့ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ သာယာကောင်းမွန်မှုအပေါ် အသိအမြင် ပိုမိုတိုးပွားလာခြင်းဟာ ရှားပါးတဲ့ အပြုသဘောဆောင်တဲ့ အကျိုးဆက်တွေထဲက တစ်ခု ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။

သတင်းကောင်းကတော့ — သင်တစ်ယောက်တည်း မဟုတ်ပါဘူး။

မြန်မာနိုင်ငံက ကျွန်ုပ်တို့ရဲ့ မိတ်ဆွေတွေနဲ့ မိတ်ဖက်တွေထဲက အများအပြားဟာ သူတို့ရဲ့ စိတ်ပူပန်မှုတွေနဲ့ အခက်အခဲတွေကို ကျွန်ုပ်တို့နဲ့ ဆက်သွယ်မျှဝေလာကြပါတယ်။ အခက်အခဲတွေဟာ လူတစ်ဦးနဲ့တစ်ဦး မတူညီနိုင်ပါတယ်။ ဥပမာ—

• အကြောင်းပြချက်မရှိဘဲ ဖမ်းဆီးခံရမယ့်အပေါ် စိုးရိမ်ကြောက်ရွံ့မှု
• အိပ်မပျော်ခြင်း
• အနိုင်ကျင့်မှုနှင့် ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်ခံရမှု
• ပုန်းရှောင်နေထိုင်ရပြီး လွတ်လပ်စွာ မနေထိုင်နိုင်တော့မည့်အပေါ် ကြောက်ရွံ့မှု
• မိတ်ဆွေများနှင့် မိသားစုဝင်များကို ယခင်လို ပုံမှန်တွေ့ဆုံနိုင်ခြင်း မရှိတော့ခြင်း
• အသက်ရှင်ကျန်ရစ်သူအပြစ်ရှိသလို ခံစားရမှု (Survivor Guilt)
• ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ရခြင်း၊ ပြည်ပရောက်နေထိုင်ရခြင်းနှင့် အထီးကျန်ခြင်း
• လွတ်လပ်သော မြန်မာနိုင်ငံရရှိရေးအတွက် ကိုယ်တိုင် လုံလောက်အောင် မလုပ်ဆောင်နိုင်ဘူးလို့ ခံစားရခြင်း
• ကိုဗစ်-၁၉ ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော စိတ်ဖိစီးမှု
• အလုပ်လက်မဲ့ဖြစ်ခြင်း၊ ပညာရေးဆိုင်ရာ အခက်အခဲများနှင့် အနာဂတ်အတွက်
• စိုးရိမ်ပူပန်မှု
• လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ အကြမ်းဖက်မှု
• လိင်စိတ်ခံယူမှုအပေါ် အခြေခံသော ခွဲခြားဆက်ဆံမှုနှင့် အမုန်းတရား
• ဘာသာရေး၊ လူမျိုးရေး သို့မဟုတ် ကျား/မ အခြေပြု ဖိနှိပ်ညှဉ်းပန်းမှု

ဒါတွေဟာ လူတွေ ကျွန်ုပ်တို့ထံ ဆက်သွယ်လာရတဲ့ အကြောင်းရင်းအချို့သာ ဖြစ်ပါတယ်။